ریتم و پیدایش ریتم

ریتم و تعریف ریتم

ریتم (Rythme) ( که یک واژه غربی است ) ، در فرهنگ فارسی از نظر لغوی به معانی : وزن ، آهنگ ، قاعده ، هنجار و روش ، آمده است و در «فرهنگ نوشته ها»ی مربوط به موسیقی ایرانی نیز ، همه جا با وزن به معانی «سنجیدن ، اندازه کردن ، ثقل و سنگینی چیزی و مثقال» ، مترادف می باشد.

به اعتقاد نگارنده ، و برای کامل کردن نظریه ترادف دو کلمۀ وزن و ریتم ، ارجح اینست که «ریتم» را وزن محسوس و «وزن» را ریتم نامحسوس بدانیم چراکه به عنوان مثال: آهنگ «کاروان» ساختۀ مرحوم مرتضی محبوبی ، دارای وزن است که ما آن را به صورت میزان سه ضربی ( سه تایی) حس می کنیم ، لذا می گوییم آهنگ مذکور دارای «ریتم» می باشد. اما گوشۀ «کرشمه» در مایۀ سه گاه ، واجد ریتمی است که عمیقاً پنهان بوده و ما آن را حس نمی کنیم لذا می گوییم گوشۀ نامبرده ، «وزن» دارد.

پیدایش وزن یا ریتم :

عالم خلقت پر از توازن است . در «قرآن کریم» هم تصریح شده که هر چیز ، دارای وزن است و نظر به اینکه وزن ، نوعی تناسب و نظم می باشد لذا ااس استدلال قرآن برای اثبات وجود خالقی با شعور در جهان ، همانا نظم موجود در جهان است و تمام مثال های گردش شب و روز ، گردش سال ها ، آمد و رفت ملت ها ، طلوع و غروب ستارگان ، گردش خورشید در مدار خود و ... همه از نکاتی هستند که قرآن کریم ، پیوسته به نظم ویژۀ آنها استناد می جوید.

هیچ پدیده ای در جهان ، نمی تواند بدون نظم باشد و به عبارت دیگر ، وجود نظم را در همۀ پدیده ها می توان مشاهده کرد.

وزن (ریتم) ، حیات طبیعت است. آب که در چشمه می جوشد و در جویبار جاریست ، باران که می بارد یا برف یا تگرگ ، آذرخش که می جهد یا «تندر» که می ترکد ، حتی فصل ها که می آیند و می روند و رنگ ها که دگرگون می شوند و برگ ها که برمی آیند و می ریزند همه و همه ، یک ریتم خاص دارند ، ریتمی منتظم و بسته به تکرار.


بهمن رجبی - تنبک و نگرشی به ریتم از زوایای مختلف - صفحه 157-158